Муносабат
Сўнгги йилларда Марказий Осиё давлатлари ўртасидаги дўстлик, яхши қўшничилик, ишонч ва стратегик шериклик муносабатлари тобора мустаҳкамланиб бормоқда.
Кеча мамлакатимиз Президенти Шавкат Мирзиёев Тожикистон Республикаси Президенти Эмомали Раҳмон ва Қирғиз Республикаси Президенти Садир Жапаров билан уч томонлама учрашувда иштирок этдилар. Мазкур нуфузли учрашув давомида Ўзбекистон, Тожикистон ва Қирғизистон давлат чегараларининг туташ нуқтаси тўғрисидаги тарихий шартнома имзоланди ҳамда уч давлат раҳбарларининг Қўшма декларацияси қабул қилинди. Ушбу келишув нафақат ҳудудий масалаларни ҳал қилиш, балки минтақавий барқарорлик ва ҳамкорликни мустаҳкамлаш йўлида муҳим қадам бўлди.
Аслида қўшни давлатлар – Тожикистон ҳамда Қирғизистон билан ўзбек халқи азалдан дини бир, маслак-мақсади бир. Ўзаро қуда-андачилик ришталари боғланган, бу миллатлар вакиллари қон-қариндош бўлиб кетган. Янги келишув эса бу муқаддас ришталар янада мустаҳкамланишига хизмат қилади.
Бизга яхши маълумки, ўтган йиллар давомида ҳал этилмаган чегаравий масалалар баъзан давлатлар ўртасидаги кескинликка сабаб бўлиб келган. Имзоланган шартнома уч давлат ўртасидаги ҳуқуқий чегараларни аниқ белгилаб, зиддиятларнинг олдини олишга хизмат қилади. Чегараларнинг расмий белгиланиб, аниқ тартибга солиниши, табиийки, савдо, транзит ва иқтисодий лойиҳалар учун янги имкониятлар яратади. Эркин ҳаракатланиш, сармоялар ва логистика соҳалари ривожланиб, минтақавий иқтисодиётнинг янада мустаҳкамланишига йўл очилади.
Жумладан, чегара ҳудудларида яшовчи аҳоли учун эркин ҳаракатланиш, ер ва сув ресурсларидан фойдаланиш бўйича аниқ ҳуқуқий асос яратилади. Бу эса маҳаллий аҳоли ҳаёт сифатининг ошишига хизмат қилади.
Ушбу шартнома Марказий Осиё давлатларининг бир-бирларига нисбатан ўзаро ишончи ортиб бораётганининг далилидир. Чегаравий масалаларни тинч йўл билан ҳал этиш келажакда ҳам дипломатик ҳамкорликнинг кучайишини таъминлайди.
Қолаверса, бу келишув нафақат уч давлат учун, балки бутун Марказий Осиё минтақаси учун янги ривожланиш босқичини бошлаб беради. Ўзаро ҳамкорлик янада кенгайиб, давлатлар иқтисодий, маданий ва ижтимоий соҳаларда бир-бирини қўллаб-қувватлашга интилади. Яхши қўшничилик ва ўзаро ҳурмат тамойилларига асосланган муносабатлар минтақада барқарорликни таъминлаш билан бирга, глобал миқёсда ҳам Марказий Осиё нуфузини оширади.
Тарихий шартнома келажак авлодлар учун ҳам тинчлик ва тараққиёт сари йўл очади.
Шуни алоҳида таъкидлаб ўтишим мумкинки, Наманган давлат университетида таҳсил олаётган хорижлик талабалар орасида қирғиз ва тожик миллатига мансуб ёшлар кўпчиликни ташкил этади. 16489 нафар талабаларимизнинг 786 нафари тожик, 76 нафари қирғиз ёшларидир.
Шунингдек, Наманган давлат университети Қирғизистон ва Тожикистон Республикаларидаги нуфузли олий таълим муассасалари билан илмий-амалий ҳамкорликни йўлга қўйган ва халқаро ҳамкорлик алоқалари тобора мустаҳкамланиб боряпти. Ўтган йилларда ўтказилган халқаро илмий-амалий анжуманларда бу икки давлат олимлари, ёш тадқиқотчилари ва талабалари фаол иштирок этганликлари ҳам фикримиз далили бўла олади.
Келгусида қардош мамлакатлар билан ҳар томонлама манфаатли ҳамкорлик янада кучаяди. Чунки учрашувда «Яшил» энергетика ва транспорт соҳаларидаги йирик минтақавий лойиҳалар, сув ва экология дастурларини илгари суриш ҳам таклиф этилди. Ўзбекистон раҳбари ҳар йили Наврўз байрами кунларида чегараолди ҳудудларда қўшма концерт ва дўстлик фестивалларини ўтказишни таклиф этиб, келгуси йилда бундай тадбирларни Фарғона шаҳрида ташкил этишга тайёрлигини билдирди.
Биз бу хайрли ишларда, шунингдек, илм-фан ривожи ва қатор соҳалар учун олий маълумотли кадрлар тайёрлаш жараёнида муҳим вазифа – имзоланган келишувни ҳаётга татбиқ этиш ва уни амалда мустаҳкамлашга ўзига хос ҳиссамизни қўшамиз.
Собитхон ТУРҒУНОВ,
Наманган давлат университети ректори,
педагогика фанлари доктори, профессор.