Она тилига эҳтиром, аввало, ундан қандай фойдаланишимизда намоён бўлади
Инсоннинг маънавий қиёфаси унинг муомаласида, фикрлаш тарзида ва ўзгалар билан муносабатида кўринади. Баъзан бир оғиз самимий сўз кишига далда берса, ўйламай айтилган аччиқ гап қалбни яралайди. Шу боис сўзлаш маданияти шунчаки нутқ масаласи эмас, балки инсонлик ва тарбиянинг ҳам муҳим мезонидир.
Она тилимиз халқимизнинг кўп асрлик тарихи, бой маънавий мероси ва миллий ўзлигини ўзида мужассам этган бебаҳо қадриятдир. Бу тилда аждодларимизнинг ҳикмати, алломаларимизнинг тафаккури, ота-оналаримизнинг дуолари авлоддан авлодга етиб келган. Уни асраш, равнақ топтириш ва ёш авлодга пухта ўргатиш ҳар биримизнинг бурчимиздир.
Динимизда ҳам инсоннинг сўзи ва муомаласига катта масъулият юкланади. Қуръони каримнинг Аҳзоб сураси 70-оятида мўминларга Аллоҳдан қўрқиш ва тўғри сўз айтиш буюрилган. Бу илоҳий кўрсатма ростгўйлик, самимият ва сўзга масъулият билан ёндашишнинг аҳамиятини англатади. Зеро, эзгу калом кўнгилларга меҳр олиб киради, одобли муомала эса инсонлар ўртасидаги ишончни мустаҳкамлайди.
Бугунги кунда бу масалага янада жиддий эътибор қаратиш зарур. Айниқса, ижтимоий тармоқларда ҳақоратли изоҳлар, асоссиз айбловлар ва бировнинг шаънини камситувчи фикрларга дуч келамиз. Баъзан одамлар ёзаётган жумлаларининг оқибатини ўйламайди. Ваҳоланки, инсоннинг қадр-қимматини ҳурмат қилиш фақат юзма-юз суҳбатда эмас, виртуал мулоқотда ҳам муҳимдир. Эркин фикр билдириш бошқаларни таҳқирлашга асос бўла олмайди.
Яна бир жиҳатга эътибор қаратиш лозим: тил маданияти фақат имло қоидаларига риоя қилиш билан белгиланмайди. Фикрни аниқ ифодалаш, ўринли сўз танлаш, суҳбатдошни тинглаш ва ҳақиқатни бузиб кўрсатмаслик ҳам нутқ одобининг таркибий қисмларидир. Саводхонлик билимни намоён этса, муомала маданияти инсоннинг тарбиясини кўрсатади.
Бундай фазилатларни шакллантириш оиладан бошланади. Фарзанд катталарнинг ўзаро муносабатини кузатиб улғаяди, уларнинг гапириш услуби ва одобидан ўрнак олади. Шу сабабли ота-оналар болаларга фақат чиройли сўзлашни ўргатиш билан чекланмасдан, бошқаларнинг фикрини ҳурмат қилиш, рост гапириш ва ўз сўзи учун жавоб бериш фазилатларини ҳам сингдиришлари керак. Китоб мутолааси, мазмунли суҳбат ва яхши адабий муҳит бу борада катта аҳамиятга эга.
Ёшларнинг она тилида равон ва саводли сўзлаши, фикрини мустақил ифодалаши, миллий адабиётимизни чуқур ўрганиши ҳам долзарб вазифалардандир. Хорижий тилларни эгаллаш замонавий дунёда кенг имкониятлар яратади. Бироқ бошқа тилларни ўрганиш она тилимизга бўлган эътиборни сусайтирмаслиги керак. Аксинча, ўз тилини пухта билган ёш ўз халқининг маданиятини бошқаларга ҳам муносиб танита олади.
Тил байрамининг мазмун-моҳияти ҳам ана шу қадриятни англаш, унга амалий муносабат билан ёндашишда намоён бўлади. Она тилини эъзозлаш фақат тантанали тадбирларда эмас, кундалик ҳаётда, оиладаги суҳбатда, жамоат жойидаги муомалада ва ижтимоий тармоқлардаги ёзишмаларда ҳам кўриниши лозим.
Ҳар биримиз сўзлашдан олдин унинг ростлиги, зарурати ва бошқаларга таъсири ҳақида ўйласак, кўплаб тушунмовчиликларнинг олдини олишимиз мумкин. Ширинсўзлик ҳақиқатдан чекиниш эмас, уни одоб билан етказишдир. Мулойимлик заифлик эмас, балки юксак маданият белгисидир.
Она тилимизни қадрлаш, уни бойитиш ва келажак авлодга етказиш билан бирга, сўзимизни ҳам эзгуликка хизмат қилдиришимиз лозим. Зеро, тилга эҳтиром инсонларга ҳурмат, сўзга масъулият эса маънавиятга садоқат ифодасидир.
Нуриллоҳ Маҳкамов,
Чуст тумани бош имом-хатиби